Meander's gedicht van de maand: maart 2003

 

terug naar de inhoudsopgave

 

bezoek

haar kamer is doortrokken van de geur
van lakens die al ongewassen drogen
ze schaamt zich voor 't fysieke onvermogen
al jaren staart ze hoopvol naar de deur

die af en toe de gasten binnenlaat
dan voelt ze wat afstandelijke kussen
ze speelt de vreugde, maar ze hoopt intussen
dat iedereen zo snel als kan weer gaat

het wachten is alleen nog maar op hem
van wie ze vroeger nooit iets weten wou
ze hunkert naar zijn fluisterende stem

dan hoort ze in de slaap een schuchter kraken
een windvleug doet haar rillen van de kou
hij streelt haar hand nog voor ze kan ontwaken

 

 

Analyse van het gedicht "bezoek" van Daan de Ligt

Milla van der Have

Eén van de mooiste beginzinnen in de wereldliteratuur staat in Honderd Jaar Eenzaamheid van Gabriel García Márquez: Vele jaren later, staande voor het vuurpeloton, moest kolonel Aureliano Buendía denken aan die lang vervlogen middag toen zijn vader hem meenam om kennis te maken met het ijs. In het boek wachten de leden van de familie Buendía generaties lang in eenzaamheid op de liefde en/of op de dood, die beide niet (tijdig genoeg) komen. De familie raakt van eenzaamheid doordrenkt.

Een zelfde driehoeksverhouding tussen eenzaamheid, liefde en dood treffen we in Meanders gedicht van de maand maart, Bezoek. Hierin wordt de vereenzaming en het verlangend afwachten van een niet nader bij name genoemde vrouw geschetst. De eerste drie strofen schetsen ieder een aspect van haar leven. In de eerste dat van haar 'fysieke onvermogen'. De suggestie is dat we hier te maken hebben met een waarschijnlijk oudere vrouw, die lijdt aan incontinentie. Door dit 'fysieke onvermogen' raakt haar kamer 'doortrokken' van de geur. Lakens worden 'ongewassen' te drogen gehangen. Er rijst hier een beeld op van volslagen eenzaamheid, de eenzaamheid van de ouderdom, waar zelfs ons eigen lichaam ons meer en meer in de steek laat. Futloosheid is het gevolg, apathie, waardoor zelfs een noodzakelijke huishoudelijke klus, het uitwassen van de lakens, niet meer volvoerd kan worden. In de laatste regel van de eerste strofe wordt die eenzaamheid nog voelbaarder: 'al jaren staart ze hoopvol naar de deur'.

Die eenzaamheid wordt in de tweede strofe des te groter als er gezelschap wordt geïntroduceerd. De deur laat eindelijk bezoek binnen en de hoofdpersoon tracht zich een goed gastvrouw te betonen. Het is echter een schijn-gezelligheid die hier ten toon wordt gespreid. 'Afstandelijke' kussen worden uitgewisseld, de vrouw 'speelt de vreugde' en hoopt ondertussen dat de gasten gauw weer vertrekken. Hun aanwezigheid doet haar haar eenzaamheid des te sterker voelen. Ze wacht, hoopt, op een andere gast, zo meldt ons dan ook de derde strofe, eentje die ze vroeger versmaadde, zoals ook de (voornamelijk vrouwelijke) personages in Honderd Jaar Eenzaamheid de ene na de andere amant afwijzen, om er vele eenzame jaren later achter te komen dat hij toch diegene was die ze hadden willen hebben. Zo ook de vrouw uit dit gedicht. Vroeger moest ze niets weten van die man, maar nu hunkert ze 'naar zijn fluisterende stem'.

Maar wie is deze mysterieuze en eertijds versmade aanbidder toch? In de laatste strofe maakt hij eindelijk zijn entree, maar zijn identiteit blijft tot het einde toe geheim. Hij komt in haar slaap en slechts een 'schuchter kraken' verraadt zijn stap. Hij streelt haar, nog voor zij ontwaakt; sterker nog, in dit gedicht zal ze niet meer ontwaken.

Nergens wordt de goede man bij name genoemd, evenmin als er duidelijke uitspraken worden gedaan over de toestand van de vrouw zelf. Is zij wel oud? We weten het niet, maar kunnen afgaan op de sfeer van het gedicht, dat meermalen impliceert dat we hier van doen hebben met iemand die 'levensmoe' is, in die zin, dat ze het leven wel gezien heeft. Zij is de aftakeling nabij en wacht nu slechts op de dood, hij die ze in jongere jaren versmaadde. Aan het eind van het gedicht verschijnt hij en neemt haar mee, in een ongekende tederheid. De eenzaamheid lijkt ten einde.


Milla van der Have
mvdh@meander.italics.net